Leer elk kind lezen

De nieuwe Veilig leren lezen: kim zaait verwarring



Het ziet er helaas niet naar uit dat kinderen met Kim veilig zullen leren lezen.

Het ziet er helaas niet naar uit dat kinderen met Kim veilig zullen leren lezen.

Even een gedachte-experiment. We doen aanvankelijk lezen, op de gewone manier: we verklanken steeds meer nieuwe letters. De eerste kennismakingen met de letter d zijn de woorden pad en bed. Eerlijk antwoorden: vindt u dat een goed idee?

Natuurlijk is dat geen goed idee. In woorden als pad en bed hoort u /t/ aan het eind. Dat is de eerste medeklinker van bijvoorbeeld tak, maar niet de eerste van dak. Daarom introduceert geen enkele methodemaker de letter d met pad en bed.

En toch.

In de nieuwe Veilig leren lezen, de kim-versie, gebeurt er iets van precies dat slag. Met de letter g maken de kinderen voor het eerst kennis in het woord mug.

Is dat wel hetzelfde? Ik leg het even uit. In de meervoudsvormen padden en bedden klinkt de medeklinker in het midden precies zoals de beginmedeklinker van dak: het is een gewone stemhebbende /d/. Het meervoud is ontstaan door –en tegen het enkelvoud aan te plakken. Bij boeken, zwaluwen, kasten en zeeën is precies hetzelfde gebeurd. Dus: –en erbij en je hebt een meervoud, –en weg en je hebt weer een enkelvoud. Luistert u nu even wat er gebeurt als u bij padden en bedden de meervouds–en zou weglaten. Dan zouden die woorden op /d/ eindigen. Maar: een stemhebbende /d/, /b/, /g/, /v/of /z/ aan het eind hoor je nooit in Nederlandse woorden. We maken die medeklinkers allemaal stemloos. Aan het woordeinde klinken ze als /t/, /p/, /ch/, /f/ en /s/. Aan de manier waarop we die medeklinkers schrijven is die verandering soms te zien, en soms ook niet. Bij /v/ en /z/ volgt de spelling de uitspraak. We schrijven druif en niet druiv, huis en niet huiz. Bij /d/, /b/ en /g/ volgt de spelling de uitspraak niet: we schrijven bed en niet bet, web en niet wep, mug en niet much. Dus ja, de g in mug is zoiets als de d in bed.

Eerlijkheidshalve: het woord mug dient niet echt om de letter g aan te leren. De instap voor de letter g in kern 6 is het woord gek, onmiddellijk gevolgd door mug. Het idee daarachter is dat de leerlingen nieuwe letters letter in alle eigenschappen van klank en vorm – alzijdig – verkennen en dus ook in alle posities. De vraag is nu: doen de kinderen dat ook als ze in kern 3 de letter d leren met woorden als doos en doek? Leren ze die d dan ook meteen in alle posities, leren ze in één adem ook dat de doos rood is? Als ze dat doen, is dat dan een goed idee? En is de klankvariatie tussen de eerste medeklinker van doos en de laatste van rood een klankeigenschap van de letter d

Het is toch duizend keer simpeler om te zeggen:  in rood hoor je de klank /t/ aan het eind, in mug de klank /ch/; in de fase van het leerproces waarin we de klank-tekenkoppelingen aanleren houden we die koppelingen zoveel mogelijk ondubbelzinnig; dus vermijden we in deze woorden als rood en mugMaar de nieuwe Veilig leren lezen doet dat niet. En dat alles is ‘gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en praktijkervaring’, schrijft de uitgever trots op de webpagina. Eerlijk gezegd: het onderzoek waaruit blijkt dat het wél een goed idee is om de letter g in één adem via gek en mug te introduceren, woorden waarin de letter voor verschillende klanken staat, zouden we echt wel eens willen zien.

Eén extraatje nog. Stelt u zich eens voor dat we hetzelfde bij de klinkers zouden doen: letters zo introduceren dat ze in één klap aan meer dan een klank worden gekoppeld. We leren bijvoorbeeld de letter o in het woord zon.  En we leren er meteen het woord zo bij, dan kan pim tegen tim zeggen dat het zo heet is in de zon.  Zou dat de klank-tekenkoppeling voor de kinderen duidelijker maken of minder duidelijk? Concreet: zouden we met die strategie meer of minder gevaar lopen dat kinderen /boos/ als bos (met de o van zo) gaan schrijven?

Nieuwe plaatjes, nieuwe structureerwoorden. In de oude reeks zorgden ‘oog’ en ‘weg’ voor een deel van de verwarring. In de nieuwe neemt ‘mug’ dat van ze over.

Hoe de verdediging zal klinken, kunnen we wel raden.

Dat het gedoe over de g in mug muggenziften is. Dat zou een erg flauwe repliek zijn. Het gaat er namelijk niet om of ik een muggenzifter ben. Het gaat erom of de nieuwe Veilig leren lezen verwarring sticht. En als ik een muggenzifter ben, verandert dat niets aan het feit dat het verwarrend is de letter g met een woord als mug te introduceren en niets aan het feit dat verwarring stichten fout is.

Of dat het typisch Belgische kritiek is, omdat in Nederland niemand nog het verschil maakt tussen een stemhebbende /g/ en een stemloze /ch/. Als dat écht zo zou zijn, hebben de makers de klanken waarmee de Belgische gebruikers van hun methode vertrouwd zijn simpelweg aan hun laars gelapt. (In dat geval is bij dezen duidelijk geworden hoe ze over die gebruikers denken.) Maar het is niet zo. De grens tussen wie wel of niet een systematisch onderscheid maakt tussen /g/ en /ch/ valt heus niet samen met de landsgrens. Uitspraakwoordenboeken maken het verschil namelijk wel, ook als ze in Nederland zijn geredigeerd. Niet elke Nederlander vindt namelijk dat muggen rijmt op kuchen. Dat komt omdat de tweede medeklinker in muggen stemhebbend is, en die in kuchen stemloos. Op dat idee hadden ze bij Veilig leren lezen eigenlijk wel moeten komen: foneembewustzijn leer je daar toch vooral door rijmwoorden te zoeken. Of niet?

Lees ook: Veilig leren lezen?, Lijn 3 en kim: nieuwe methodes en wetenschap, Hoe effectief zijn Lijn 3 en kim?

No Comments Yet

Leave a Reply

WordPress Appliance - Powered by TurnKey Linux